Fenomenologiczna ułomność współczesnego inwestora

Czy przyczyną kryzysu finansowego jest grzech? Dla wielu zwolenników ‚racjonalnego’ podejścia do zagadnień natury gospodarczej takie sugestie kojarzą się zwykle ze znikomym rozumieniem podstawowych pojęć ekonomicznych. Jednak interpretacja fenomenologia wcale nie stoi w sprzeczności z wnioskami analizy prakseologicznej.

Współczesny inwestor, pozbawiony podstawowej wiedzy z zakresu fenomenologii, często walczy z problemem mnogości możliwych sposobów interpretacji otaczającej go rzeczywistości. Ucieczkę od tyranii atakujących go faktów stara się odnaleźć w ‚racjonalizacji’ rzeczywistości zawierzając się całkowicie własnej subiektywności.

W takich okolicznościach inwestor zaczyna powoli ulegać tyranii relatywizmu, która staje się trudna do udzwignięcia. Poczucie bezsilności wobec nadmiaru napływających informacji doprowadza jego umysł do kapitulacji. Traci pewność siebie i albo popada w nihilizm albo zaczyna szukać ucieczki w ułomnych ideologiach, które co prawda są łatwe w implementacji i dają namiastkę obiektywnej struktury interpretacyjnej to ich konsekwencją jest w najlepszym wypadku podejmowanie działania, które skutkuje rozczarowaniem lub fałszywym poczuciem bezpieczeństwa.

Tak więc dzisiaj największym zagrożeniem dla inwestora to brak spójnej struktury interpretacyjnej, która warunkowałaby jego decyzje inwestycyjne. Do jakiegoś czasu taką spójną strukturę zapewniała kosmologia wczesnego chrześcijaństwa. Ten fenomenologiczny obraz świata był dla Europejczyków podstawowym narzędziem konstruktywnej eksploracji nieodkrytych zakamarków rzeczywistości. To biblijna symbolika była praktycznym narzędziem analizy złożonych systemów.

Przeciętny Europejczyk nie potrzebował skomplikowanego modelu matematycznego, aby przewidzieć zbliżający się kryzys gospodarczy. Informacje o rynku były przetwarzane fenomenologicznie, przez pryzmat archetypów. Wieża Babel, Sodoma i Gomora, Niniwa to tylko niektóre przykłady złożonego systemu ulegajacego degeneracji. Przyczyną jego upadku było zwykle zepsucie moralne mieszkańców, którzy podobnie jak współcześni nam ludzie zrezygnowali z prawdy o naturze rzeczywistości w celu czerpania krótkoterminowych, osobistych korzyści.

Inwestowanie powinno więc zaliczać się do pojęć czytelnych i zrozumiałych . Zostało jednak zrelatywizowane i pozbawione pierwotnej funkcji, którą jest – posługując się mniej redukcyjnym językiem fenomenologii – budowanie Królestwa Bożego na ziemi.

Libertarians, become saints!

My fascination with libertarianism started more than one year ago and it was ever since a great source of inspiration. Libertarian conclusions about economics, ethics, property rights and natural law seem in a lot of ways valuable and rational. As a Catholic, I believe that libertarianism is a groundbreaking ideological position that should be incorporated within the teaching of the Church the same way the thoughts of ancient Greeks were rationalized by St. Augustine and St. Thomas Aquinas. However, it has to be clearly reminded that libertarianism with all its wisdom is not fully compatible with Catholicism. Modern libertarianism according to Llewellyn H. Rockwell is:

„a political-ideological system that proposes a once-and-for-all escape from the trappings of left and right and their central plans for how state power should be used. Libertarianism is the radical alternative that says state power is unworkable and immoral.”

Rockwell further points out that:

„There are many varieties of libertarianism alive in the world today, but Rothbardianism remains the center of its intellectual gravity.”

These two comments reveal an ideological bias towards a conviction of possessing a reduced answer-to-all interpretation framework of reality and at the same time unmask the tendency towards fragmentation of this ideology within the libertarian community. Thus relativism seems to be the main problem of the libertarian thought and constantly undermines its productivity on the social ground.

Relativistic nature of libertarian ideology stems from its focus on individual freedom while ignoring its broader definition. Such anthropocentric definition of freedom is a dangerous reduction because it assumes the nature of evil can be externalized from an individual and reduced to the level of economic oppression. Paradoxically libertarians also claim that even though the state is the source of evil its eradication will not solve the problem of evil anyway.

This claim undermines the productivity of libertarian agenda. It is much more productive to assume that evil is a universal concept and that the tyrannical state is a result of corruptibility on the level of an individual that grows in a systemic manner. Only then would libertarians understand that the system of evil is not purely a matter of the state but of a more abstract concept that Catholics call a sin.

Because of this reason, Catholic saints should be regarded as exemplary individuals in a fight with the tyrannical state – they were able to crush evil with a bottom-up attitude cutting of the juicy veins that fed the political system. A primary example of such individual is Father Jerzy Popiełuszko who opposed the communist regime. Even though he was killed by the oppressor, eventually he became the hero of his generation and gave a much-needed confidence to those around him. He became a sacrificial lamb that freed everyone up from the tyranny of lies.

My great hope is that libertarians soon understand that the only productive way of resisting evil is to be like Christ. And stay assured that with as many saints as libertarians today no tyrannical state will face a chance of survival.

 

Sustainable market needs God

The concept of God, understood as an objective expression of highest ideal, is often misunderstood in the context of its relevance to a market economy. Common ideal helps to optimize actions of individuals within a given system without the need for a coercive state. As J. C. Wandemberg argues: 

„Sustainability can be defined as a socio-ecological process characterized by the pursuit of a common ideal. An ideal is by definition unattainable in a given time and space. However, by persistently and dynamically approaching it, the process results in a sustainable system.” Wandemberg

Throughout centuries religious systems were responsible for maintaining the integrity of a definition of a common ideal. This allowed markets to grow in a sustainable environment. An economist Jesus Huerta de Soto confirms this claim suggesting that:

Religion plays an important role in the life of an economy. It transmits from generation to generation certain patterns of behavior and moral traditions that are essential for the rule of law, which makes economic exchange possible. For example, if contracts are not kept, society can fall apart. Religion, not the state, is the primary means for imparting to us a sense of our obligations to keep our promises and to respect the property of others.

Catholics always insisted upon the integrity of the Church with Pope as the judge figure. This hierarchical system allowed to resolve dogmatic disputes within the Church community by means of the principle of authority. Oneness of the early Church enabled the European mind to build a common interpretative framework. Markets did not have to cope with burdens of ideological barriers and capitalism could thrive in the environment of private law, low taxes and voluntary contracts.

Fragmentation of the common ideal in European civilization through protestant reformation and later by enlightenment philosophers pushed western civilization into a more and more bureaucratic system that has been dependent on goal-oriented individuals focused on short-term survival:

„The restriction of effectivities/affordances gives rise to goal-seeking or „rational” individualistic behaviors as a requirement for short-term survival within this type of organizational structure and restrictive environment.” Wandemberg

Materialistic, debt-fuelled nation-states of today are a product of a ‚rational’ approach to economics. Short-term goals took priority over long-term planning. As a consequence future generations are currently at peril. Now is the time to once again revivify the source of sustainability that gave rise to western capitalist society – the concept of God. And I dare to believe that with a good combination of both humility and intellect this generation can make it happen.

Sources:

*Wandemberg, JC (August 2015). Sustainable by Design. Amazon. p. 122. ISBN 1516901789. Retrieved 16 February 2016.

The signs of the times

When Jesus preached about the coming Kingdom of Heaven the crowds were both shocked and surprised. People of Izrael so deeply rationalized their faith that their hearts turned into dead stones. Jesus commented:

„And in the morning, Today will be stormy because the sky is red and threatening.’ You know how to read the appearance of the sky, but you can’t read the signs of the times. ” Matthew 16:3

As it was with Jews 2000 years ago, Catholics with all the intellectual richness that Church theologians have left us, allowed for the law of God to turn into a dead stone. We rationalized all aspects of faith to such a degree that all of a sudden the truth is no longer living in our hearts. We could not defend our claims when enlightenment philosophers started to demolish the walls of the Church. For the past two centuries we have slowly designed our own collapse and now is the highest time to revivify our father from the belly of the beast. As Christ continued:

„A wicked and adulterous generation looks for a sign, but none will be given it except the sign of Jonah.” Matthew 16:4

When pride creeps into our minds only confrontation with a monster is what helps us see the world in a new light. A man has to be born again to enter the Kingdom of God. This means that the road to heaven leads through hell. And are we Catholics ready to take the swords of truth and face ultimate evil? For now, we behave like hobbits living in our comfy houses complaining about how miserable life has become. We sit indifferently while a huge beast is destroying the western civilization. Call to adventure is needed!

And fortunately, God gives us prophets like Jordan Peterson. I believe he reintroduced our generation to a natural, religious mode of thinking. In our lives, we can only orient ourselves properly if we understand the underlying symbolic meaning of reality. Even though we are proudly becoming increasingly intellectual our minds cry for the meaning of existence. Now there is no more time to waste. With help of our prophets, we need to translate biblical symbolism into a meaningful and practical vision of the world in order to avoid unnecessary suffering in the future.

We live in the times of chaos. Things are falling apart. The margin is being squeezed by excessive control of central authority. Monsters are slowly creeping out from their natural habitat. The Great Babilon is collapsing. We are witnessing a fall of yet another corrupt system but this time it is different because it happens worldwide. Once it collapses it will take down all the nation states with it. Next crisis will be so big that it might just as well be the last one.

But in this grim outlook, there is also a lot of hope. The new media is all about truth, authenticity, and decentralization. It looks like the long-anticipated revival of Logos is finally coming. A crisis might be just what we need for our civilization to be born again. Take courage and be prepared. When the time comes let the truth be your sword in the belly of the beast. Great treasure is at hand!

Prakseologia Wojtyły

Film oparty na fragmencie książki ks. Jacka Gniadka SVD „Dwaj ludzie z Galicji – koncepcja osoby według Ludwiga Von Misesa i Karola Wojtyły”.

Zapraszam do zapoznania się ze stroną internetową autora:
https://www.jacekgniadek.com/

Oraz do śledzenia wpisów na facebooku:
https://www.facebook.com/jgniadeksvd/

Książkę „Dwaj ludzie z Galicji” można nabyć tutaj:

https://merlin.pl/dwaj-ludzie-z-galicji-gniadek-jacek/2976439/?gclid=CjwKCAiA3JrQBRBtEiwAN7cEGqXH4Fzj9D5IMi7grGWvcxCwz9zwXIvc73sUbZANkH_ygscl95OOVxoCqAsQAvD_BwE&gclsrc=aw.ds

Homo sovieticus

Homo sovieticus to pojęcie początkowo funkcjonujące w Związku Radzieckim jako określenie kolejnego etapu ewolucji człowieka Homo sapiens ukształtowanego dzięki powodzeniu marksistowskiego eksperymentu społecznego. Homo sovieticus odznacza się następującymi cechami:

1. jest podporządkowany kolektywowi (organizacji partyjnej) 2. dla jego postawy charakterystyczna jest ucieczka od wolności i odpowiedzialności 3. agresja wobec słabszych, uniżoność wobec silniejszych 4. brak samodzielnego myślenia oraz działania 5. oczekiwanie że „ktoś coś załatwi” 6. zniewolony intelektualnie 7. pozbawiony osobowości i godności 8. całkowicie podporządkowany władzy 9. odizolowany od światowej kultury przez wszechobecność propagandy.

W Polsce termin homo sovieticus stał się popularny dzięki ks. Józefowi Tischnerowi . Uważał on, że taka koncepcja człowieka opisuje osobę będącą tworem systemu totalitarnego i niepotrafiąca odnaleźć się w systemie politycznym innego typu:

„zniewolony przez system komunistyczny klient komunizmu – żywił się towarami, jakie komunizm mu oferował. Trzy wartości były dla niego szczególnie ważne: praca, udział we władzy, poczucie własnej godności. Zawdzięczając je komunizmowi, homo sovieticus uzależnił się od komunizmu, co jednak nie znaczy, by w pewnym momencie nie przyczynił się do jego obalenia. Gdy komunizm przestał zaspokajać jego nadzieje i potrzeby, homo sovieticus wziął udział w buncie. Przyczynił się w mniejszym lub większym stopniu do tego, że miejsce komunistów zajęli inni ludzie – zwolennicy ”kapitalizmu”. Ale oto powstał paradoks. Homo sovieticus wymaga teraz od nowych «kapitalistów», by zaspokajali te potrzeby, których nie zdołali zaspokoić komuniści. Jest on jak niewolnik, który po wyzwoleniu z jednej niewoli czym prędzej szuka sobie drugiej. Homo sovieticus to postkomunistyczna forma ucieczki od wolności…”

Postsowieckie znaczenie tego terminu opisywał również publicysta Jerzy Turowicz. Pisał:

„Homo sovieticus to człowiek zniewolony, ubezwłasnowolniony, pozbawiony ducha inicjatywy, nieumiejący myśleć krytycznie. […] Homo sovieticus to dziś człowiek, który wszystkiego oczekuje i domaga się od państwa, który nie chce i nie umie swego losu wziąć we własne ręce.”

W czasach PRLu Stolica Apostolska krytykowała sowiecką koncepcję człowieka. Jednak pomimo rozpadu Związku Radzieckiego homo sovieticus wciąż stanowi spore zagrożenie. Pogłębiające się skrępowanie gospodarki rynkowej przez kolektyw prowadzi nas obecnie w stronę miękkiego totalitaryzmu. Miejmy nadzieję, że wierni Kościóła Katolickiego przez samopoświęcenie staną na wysokości zadania, chroniąc bliźniego przed zagrożeniami kolektywizmu, który zwykle prowadzi do ofiarowania najbardziej produktywnych uczesników rynku na ołtarzu żądnego zemsty i unikającego odpowiedzialności tłumu.

Nieomylność papieża a ekonomia

Thomas Woods w swojej książce ‚Kościół a wolny rynek” analizuje rolę Magisterium Kościoła w kontekście rozważań ekonomicznych:

„Papieski charyzmat nieomylności nie daje żadnego szczególnego wglądu w zagadnienia polityki gospodarczej. Oto dlaczego Leon XIII powiedział kiedyś: „Gdybym wypowiedział się na jakikolwiek temat związany z obecnymi problemami gospodarczymi, naruszyłbym tym samym prawo ludzi do samodzielnego układania własnych spraw.  Pewne sprawy muszą być rozstrzygane na gruncie faktów, przypadek po przypadku, w miarę jak się pojawiają (…). Ludzie muszą wcielać w życie to, co do zasady nie może podlegać dyskusji (…). W tych kwestiach trzeba zdać się na upływ czasu i doświadczenie.” Thomas Woods „Kościół a wolny rynek”

Podobną ostrożnością wypowiedzi wykazał się Jan Paweł II, kiedy analizował współczesne wydarzenia historyczne a w szczególności niedawny upadek komunizmu:

„Nie trzeba specjalnie podkreślać, że do zadań pasterzy, starających się rozpoznać nowe potrzeby ewangelizacji, należy uważna analiza dokonujących się przemian. Tego rodzaju analiza nie ma jednak na celu formułowania sądów definitywnych, bowiem ze swej natury wykracza poza ścisły zakres kompetencji Magisterium.” Jan Paweł II

„Kościół nie proponuje żadnych modeli. Realne i naprawdę skuteczne modele mogą się zrodzić jedynie w ramach różnych sytuacji historycznych, dzięki wysiłkowi tych wszystkich, którzy w sposób odpowiedzialny podejmują konkretne problemy we wszystkich ich wzajemnie warunkujących się aspektach – społecznych, gospodarczych, politycznych i kulturalnych. Temu wysiłkowi Kościół ofiarowuje, jako niezbędną idee przewodnią, swoją naukę społeczną (…)” Jan Paweł II

Papież Pius XI w jednej ze swoich encyklik, w której porusza tematy gospodarcze wspomina o „sprawach techniki życia społeczno-gospodarczego, do których [Kościół] nia ma ani środków odpowiednich, ani nie jest powołany.”

Zdarzało się w historii Kościoła, że sugestie papieży opierały się na błędnej analizie ekonomicznej czego przykładem jest postawa Pawła VI w sprawie pomocy zagranicznej dla krajów rozwijających się. Pomimo ostrzeżeń ze strony ekonomistów specjalizujących się w zagadnieniach rozwoju stanowisko papieża pozostało niezmienne a wprowadzony model gospodarczy okazał się nieefektywny.

„Tak więc choć papież ma niewiątpliwie prawo pouczać wiernych w kwestiach moralności i przypominać im o obowiązkach względem tych, którym się w życiu źle wiedzie, doktryna papieskiej nieomylności w najmniejszym stopniu nie gwarantuje, że sugerowana przez papieża polityka gospodarcza przynosić będzie nieodmiennie dobre owoce. Gdyby tak było, studia ekonomiczne byłyby zbyteczne.” Thomas Woods „Kościół a wolnych rynek”

Kościół jest więc otwarty na rozumną debatę ekonomiczną I głęboko wierzę, że popularyzacja austriackiej szkoły w ekonomii w środowiskach katolickich pozwoli uniknąć wielu błędnych decyzji, nierzadko wynikających przecież z dobrych intencji naszych pasterzy.

Dyktatura relatywizmu – Roberto de Mattei

Powolne odchodzenie świata zachodu od etyki chrześcijańskiej sprawiło, że definicja wolności jest dzisiaj dla zlaicyzowanego społeczeństwa trudna do sprecyzowania. Roberto de Mattei w swojej książce „Dyktatura relatywizmu” opisuje ten problem w następujący sposób:

„Nie ma żadnej innej idei (…) o której tak ogólnie byłoby wiadomo, że jest ona nieokreślona, wieloznaczna i wydana na pastwę największych nieporozumień i z tego względu rzeczywiście pozostająca w mocy, jak idea wolności. Koncepcja wolności (…) pojawiła się na świecie wraz z Chrześcijaństwem, które przyznało jednostce wartość absolutną ze względu na jej tożsamość jako dziecka bożego.”

W dzisiejszych czasach człowiek nie stara się szukać wyzwolenia w koncepcji Boga, ale ucieka się do utopii samozbawienia czego próbuje dokonać przez własny intelekt lub za pomocą władzy jaką daje kolektyw:

„Od czasów Kartezjusza poprzez rewolucję francuską wyrasta w Europie system filozoficzny oparty na antropocentryzmie, zgodnie z którym historia jest procesem emancypacji człowieka z okowów jakiejkolwiek formy przekonań religijnych, moralnych, kulturalnych, społecznych.”  Roberto de Mattei „Dyktatura relatywizmu”

Kluczową dla popularyzacji takiej koncepcji wolności stała się Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z 1789 roku, która była jednocześnie odrzuceniem praw wynikających z natury człowieka. Zezwala ona na działanie jednostki nawet na swoją niekorzyść za wyjątkiem jednej zasady: nie może naruszać wolności innych:

„Mamy tutaj do czynienia ze wspomnianą już „wesfalską” koncepcją wolności (…) Wolność poczyna się z aktu woli jednostkowej lub powszechnej  i jest w rzeczywistości wynikiem równowagi interesów osiągniętej na bazie stosunków społecznych za pośrednictwem prawa. (…)Wola powszechna, określana przez lud, partię (…) nie podlega zatem żadnemu porządkowi prawnemu, ponieważ sama jest jedynym źródłem wszelkiego prawa.” Roberto de Mattei „Dyktatura relatywizmu”

Opisywana tutaj koncepcja wolności doprowadziła paradoksalnie do zniewolenia człowieka przez aparat państwa. Zrelatywizowane prawo objawiło się brutalnym zamachem na wolność, którym był komunizm oraz nazizm. Na szczęście po upadku totalitaryzmów pojawiła się nadzieja na przeformułowania koncepcji wolności dzięki dwóm encyklikom Jana Pawła II: Evangelium Vitae i Veritatis Splendor:

„Słuszna autonomia rozumu praktycznego oznacza, że człowiek posiada w samym sobie własne prawo, otrzymane od Stwórcy. Niemniej autonomia rozumu nie może oznaczać tworzenia przez sam rozum wartości i norm moralnych. Gdyby ta autonomia prowadziła do negacji uczestnictwa rozumu praktycznego w mądrości Stwórcy i Boskiego Prawodawcy, albo gdyby miała wskazywać na wolność tworzenia norm moralnych, zależnie jedynie od okoliczności historycznych lub od potrzeb ludzkich społeczeństw i kultur, to taka rzekoma autonomia sprzeciwiałaby się prawdzie o człowieku, której naucza Kościół.” Jan Paweł II, „Encyklika Veritatis Splendor”

Prawidłowe rozumienie wolności oznacza więc rezygnację z koncepcji wolności absolutnej. Podporządkowanie się prawu bożemu chroni jednostkę przed totalitarnym obliczem relatywizmu, który ponownie zagraża zachodniej cywilizacji. Przejawia się on coraz większym oddziaływaniem poglądów ideologicznych opartych na fałszywych obietnicach wyzwolenia ludzkości od ograniczeń moralnych jakie nakłada na człowieka dojrzały system wartości.

Teokapitalizm

 

Jordan Peterson w swoim wykładzie „Introduction to the idea of God” w następujący sposób przybliża spojrzenie Fryderyka Nietzche na średniowieczną Europę:

„Nietzche nie wierzył, że rewolucja naukowa w ogóle by się przyjęła, gdyby nie Chrześcijaństwo, a mówiąc ściślej katolicyzm. Ponieważ wierzył, że w ciągu tysiaca lat, europejski rozum, jeżeli można tak powiedzieć, musiał się nauczyć aby interpretować wszystko, co było wiadome, w ramach jednej, wspólnej struktury. Spójnej jeśli zaakceptujemy początkowe aksjomaty. (…) Nietzche był przekonany, że ta katolicyzacja fenomenu życia i historii wykształciła umysły, które później były w stanie przekształcić swoje podstawowe dogmaty i później skoncentrować się na czymś innym co w tym szczególnym przypadku było światem przyrody.” Introduction to the idea of God

 

Katolicyzm pozwolił na obiektywizację rzeczywistości, która była kluczowa dla rozwoju zachodniej cywilizacji. Relatywizm jest natomiast niebezpieczny dlatego, że wprowadza odmienne interpretacje pojęć dobra i zła lub całowicie te pojęcia zrównuje. Prowadzi to do pojawiania się ciągłych sprzeczności światopoglądowych, napieć społecznych, a ostatecznie do rozpadu cywilizacji. Słowami Jordana Petersona:

„Gdy zacząłem zastanawiać się nad tym, jaką rolę system wartości i wierzeń odgrywa w regulowaniu zdrowia psychicznego i społecznego… Można zauważyć, że (…) łatwo urazić ludzi, gdy zakwestionuje się ich system wartości. Dlaczego do diabła w ogóle się tym przejmują. Jaką to robi róźnicę czy twoje ideologiczne aksjomaty są w stu procentach poprawne. Ludzi można nieprawdopodobnie głęboko urazić, gdy dźgnie się ich w aksjomaty, że tak powiem. I ciężko sobie logicznie wyobrazić dlaczego. To jest tak, jakby istniała jakaś zasadnicza prawda na której stoją, tak jakby byli na tratwie na środku oceanu a wy zaczynacie wyciągać bale jeden po drugim… oni się boją, że utoną. Utoną w czym? Od czego te bale cię chronią? Dlaczego tak bardzo boją się wypaść poza ograniczony obszar ich systemu ideologicznego?” Introduction to the idea of God

Forma kapitalizmu, która zaistniała w średniowieczu cechowała się dużym zakresem swobód i decentralizacją władzy politycznej własnie przez fakt, że podejmowane przez jednostkę działania były w dużej mierze normowane przez katolicki system wartości. Redukowało to konieczność używania przemocy w postaci interwencji państwa w celu zachowania ładu społecznego.

Współczesny, oparty na silnej centralizacji władzy kapitalizm państwowy jest efektem odejścia od obiektywnej interpretacji rzeczywistości i stanowi ułomną próbę utrzymania spójnej struktury społecznej. Rośnie w niej zapotrzebowanie tłumu na pogańską formę ofiary, która jest tragiczną próbą zaspokojenia rządzy zemsty wynikającej z różnic ideologicznych jak miało to miejsce np. w nazistowskich Niemczech.

Forma kapitalizmu bazująca na zobiektywizowanej rzeczywistości odróżnia się od węższego pojęcia kapitalizmu wolnorynkowego tym właśnie, że w dużym stopniu opiera się na uniwersalnej interpretację pojęć dobra i zła.  Działanie człowieka w takim wymiarze Kościół katolicki nazywa teonomią uczestniczącą. Słowami Jana Pawła II:

„Słuszna autonomia rozumu praktycznego oznacza, że człowiek posiada w samym sobie własne prawo, otrzymane od Stwórcy. Niemniej autonomia rozumu nie może oznaczać tworzenia przez sam rozum wartości i norm moralnych. Gdyby ta autonomia prowadziła do negacji uczestnictwa rozumu praktycznego w mądrości Stwórcy i Boskiego Prawodawcy, albo gdyby miała wskazywać na wolność tworzenia norm moralnych, zależnie jedynie od okoliczności historycznych lub od potrzeb ludzkich społeczeństw i kultur, to taka rzekoma autonomia sprzeciwiałaby się prawdzie o człowieku, której naucza Kościół. Oznaczałaby śmierć prawdziwej wolności: „ale z drzewa poznania dobra i zła nie wolno ci jeść, bo gdy z niego spożyjesz, niechybnie umrzesz” (Rdz 2, 17).” Jan Paweł II, „Encyklika Veritatis Splendor”

„Słusznie mówią niektórzy o teonomii lub też o teonomii uczestniczącej, jako że dobrowolne posłuszeństwo człowieka prawu Bożemu implikuje rzeczywisty udział rozumu i woli człowieka w Bożej mądrości i opatrzności. Zakazując człowiekowi „jedzenia z drzewa poznania dobra i zła”, Bóg stwierdza, że człowiek nie posiada od początku tego „poznania”, ale jedynie ma w nim udział dzięki światłu naturalnego rozumu i Bożego Objawienia… ” Jan Paweł II, „Encyklika Veritatis Splendor”

Pojęcie teonomii opiera się na poprawnej antropologicznie strukturze hierarchicznej, na szczycie której stoi wyartykułowana w dojrzały sposób koncepcja ideału. Jak stwierdza Jordan Peterson:

„Wyobraź sobie, że jesteś szympansem i na piedestale twojej społeczności jest jakaś ważna osobistość, która reprezentuje władzę. (…) I wtedy możesz wyabstrahować co znaczy władza a następnie oddzielić tą koncepcję od osoby. Musieliśmy to zrobić w pewnym momencie bo możemy powiedzieć ‚władza’, w ludzkim kontekście i wiemy co to znaczy, ale jest to oddzielone od jakiegokolwiek fizycznego przejawu.” Introduction to the idea of God

Taka struktura hierarchiczna rozwiązuje powracający problem tyranicznego władcy, który zechciałby w pewnym momencie zmienić przyjętą definicję władzy do czerpania własnych korzyści. W najllepszych okolicznościach pozwala zaś na całkowitą eliminację potrzeby polityzacji życia publicznego.

Cytat z Księgii Samulea jest przykładem tego jak łatwo ludzkość odwracała się od koncepcji Boga Króla, co zwykle wiązało się ze zniewoleniem narodu:

„Nie podobało się Samuelowi to, że mówili: „Daj nam króla, aby nami rządził”. Modlił się więc Samuel do Pana. A Pan rzekł do Samuela: „Wysłuchaj głosu ludu we wszystkim, co mówi do ciebie, bo nie ciebie odrzucają, lecz Mnie odrzucają jako króla nad sobą. Podobnie jak postępowali od dnia, w którym ich wyprowadziłem z Egiptu, aż do dnia dzisiejszego, porzucając Mnie i służąc innym bogom, tak postępują i z tobą. Teraz jednak wysłuchaj ich głosu, tylko wyraźnie ich ostrzeż i oznajmij im prawo króla, który ma nad nimi panować”.
I powtórzył Samuel wszystkie słowa Pana ludowi, który od niego zażądał króla. Mówił: „Oto jest prawo króla mającego nad wami panować: Synów waszych będzie on brał do swego rydwanu i swych koni, aby biegali przed jego rydwanem. I uczyni ich tysiącznikami, pięćdziesiątnikami, robotnikami na roli swojej i żniwiarzami. Przygotowywać też będą broń wojenną i zaprzęgi do rydwanów.” 1 Księga Samuela 8:6–12

Historia pokazuje, że po upadku człowieka stan zupełnej obiektywizacji jest bardzo trudny do osiągnięcia przez ciążące brzemię grzechu pierworodnego. Jednak okres średniowiecza to dowód na to, że za pomocą ofiary chrześcijańskiej możemy w końcu przełamać ograniczenia grzechu. Forma zdrowego kapitalizmu opartego na fundamentach prawdy obiektywnej jest więc w zasięgu ludzkości jeżeli tylko zechcemy uniżyć się przed Bożym majestatem.

THEOCAPITALISM

Jordan Peterson in his lecture „Introduction to the idea of God” describes Nietzche’s view on the medieval Europe in the following way:

„Nietzsche said that he did not believe that the scientific revolution would have ever got off the ground if it hadn’t been for Christianity and more specifically, for Catholicism because he believed that over the course of, really,  a thousand years the European mind, so to speak, had to train itself to interpret everything that was known within a single, coherent framework. Coherent if you accept the initial axioms. So Nietzsche believed that that Catholicization of the phenomena of life and of history produced the kind of mind that was then capable of transcending its dogmatic foundations and then concentrating on something else which in this particular case, happened to be the natural world.” Introduction to the idea of God

Catholicism created a coherent framework of interpretation. That was a key factor that ignited the growth of western civilization. Europeans managed to stave off the dangers of relativism with its subjective interpretations of good and evil that usually lead to many contradictory worldviews, social tensions and finally to degeneration of social fabric. As Jordan Peterson said:

„….When I started looking at the role that belief systems played in regulating psychological and social health. You can tell that they do that because of how upset people get if you challenge their belief systems. It’s like why the hell do they care, exactly? What difference does it make if all of your ideological axioms are 100% correct? People get unbelievably upset when you poke them in the axioms, so to speak. And it isn’t by any stretch of the imagination obvious why. But it’s like there’s a truth that they’re standing on.” Introduction to the idea of God

The form of capitalism that took shape in medieval Europe distinguished itself from today’s market conditions with a high degree of freedom and decentralization of political power because of the fact, that the actions taken by an individual were in big part optimised by the Catholic value system. This reduced the need of using coercion in form of state intervention in order to keep the individuals behave properly.

Modern capitalism based on the central power of the state is a consequence of departing from objective truth. It is a pathological way of keeping a coherent social structure by means of coercion. In it there is a growing need for pagan ritual of sacrifice that is based on arbitrary victimisation of individuals. It is a tragic attempt to alleviate the growing feeling of hatred stemming from ideological differences in our current society (as it already took place in Nazi Germany with extermination of Jews).

Capitalism that is based on an objectified reality is different from a narrower definition of free market capitalism because it is in big part based on a universal interpretation of good and evil. Human action in such system Catholic Church defines by means of Participating Theonomy. In words of John Paul II:

„The righteous autonomy of practical mind means, that a man has inside of him his own right, given by God. But autonomy of mind cannot mean creation by his/her mind values and moral norms. If this autonomy led to the negation of practical participation of mind in God’s wisdom, or if it were to allow the creation of moral norms, dependent only on historical circumstances or on needs of society or culture, then this autonomy would contradict the truth about man, that Church teaches about. It would mean the death of true freedom.” „Veritatis Splendor”

„Some are right about theonomy or participating theonomy because voluntary obedience of man to the God’s law implies real participation of mind and will of man in God’s wisdom. Making it forbidden for the man to eat from the tree of good and evil God implies that man does not have this knowledge from the very beginning but has only part in it because of light of natural mind and God’s Revelation…” „Veritatis Splendor”

Looking through the lense of anthropology, the notion of theonomy is based on correctly assumed hierarchy structure, on top of which there is a finely articulated concept of the ideal. In words of Jordan Peterson:

„Imagine you are a chimpanzee and on top of your society, there is an important individual that represents power. (…) then you can make an abstraction of the power means and divorce this concept form a person. We had to do it in certain moment because we can say ‚power’ in human context and we know what this means but it is divorced from any physical shape.” „Introduction to the idea of God”

Such hierarchy structure solves the ever repeating problem of a tyrannical ruler that wants to abuse political power for his own benefits. In some circumstances, the concept of God the King sitting on top of the dominance hierarchy allows for total eradication of political power. A quote from the Book of Samuel is an example of how easy humanity used to turn away from this divine hierarchy what usually coincided with the enslavement of the entire nation:

„But when they said, “Give us a king to lead us,” this displeased Samuel; so he prayed to the Lord.  And the Lord told him: “Listen to all that the people are saying to you; it is not you they have rejected, but they have rejected me as their king.  As they have done from the day I brought them up out of Egypt until this day, forsaking me and serving other gods, so they are doing to you.  Now listen to them; but warn them solemnly and let them know what the king who will reign over them will claim as his rights. Samuel told all the words of the Lord to the people who were asking him for a king. He said, “This is what the king who will reign over you will claim as his rights: He will take your sons and make them serve with his chariots and horses, and they will run in front of his chariots. ” 1 Samuel 8:6–12

History teaches us that after the fall of man the state of total objectivisation of reality is very difficult to achieve because of the burden of the Original Sin.  But capitalistic society that took shape in Middle Ages reminds us that pursuit of truth by means of Christian sacrifice is indeed successful in helping us to transcend the limitations of sin. True capitalism based on truth is now at hand if we only decide not to shut the door in God’s face.

Pieniądz w Nowej Jerozolimie

Czy w Nowej Jerozolimie będzie potrzebny pieniądz? Czy w raju będą zachodziły procesy rynkowe? A może są one jedynie konsekwencją upadku człowieka?

Ludwig Von Mises, autor traktatu ekonomicznego „Ludzkie działanie” definiuje działanie człowieka w następujący sposób:

„Działanie to próba zastąpienia mniej satysfakcjonującego stanu rzeczy bardziej satysfakcjonującym. Taką dobrowolnie podjętą próbę poprawy sytuacji nazywamy wymianą.” Ludwig Von Mises „Ludzkie Działanie”

Motywacją do podjęcia działania jest więc poczucie braku satysfakcji. Dążenie do poprawy tego stanu wiąże się z umiejętnością postrzegania przeszłości i przyszłości.

„Pojęcie zmiany zakłada pojęcie następstwa czasowego. Nieruchomy, wiecznie niezmienny świat istniałby poza czasem, ale byłby martwy. Działanie ma na celu zmianę i dlatego jest podporządkowane czasowi. Ludzki rozum nie jest nawet w stanie wyobrazić sobie idei pozaczasowego istnienia i działania.” Ludwig Von Mises „Ludzkie działanie”

Pozaczasowe istnienie i działanie wykracza poza ramy analizy prakseologicznej. Jak podkreśla Ks. Jacek Ganidek w swojej książce „Dwaj ludzie z Galicji – koncepcja osoby ludzkiej według Ludwiga Von Mises i Karola Wojtyły”:

„Mises (…) widzi działalność człowieka jako wyciąganie wniosków z przeszłości i używanie wyobraźni do odkrywania i aktywnego kształtowania przyszłości.”

Nowa Jerozolima z Księgi Apokalipsy Św. Jana jest jednak opisem pondaczasowej rzeczywistości, w której jednostka doświadcza stanu ciągłej satysfakcji.

Biblijna retoryka zmusza nas do rozważenia możliwości takiego bytowania przez pryzmat stanu świadomości jednostki, ponieważ samo wykroczenie poza ograniczenia czasu według Pisma Świętego nie jest gwarancją odczuwania wiecznego stanu zadowolenia. Jedynie dostęp do owoców z drzewa życia pozwala na uzyskanie stanu świadomości, w którym bytowanie ponadczasowe przynosi satysfakcję. Obiektywizacja rzeczywistości wydaje się odgrywać tutaj kluczową rolę. Kiedy wyobrazimy sobie scenariusz organizacji społecznej, w ramach której każdy człowiek działa w sposób obiektywny to problem zasobów prawdopodobnie zostałby rozwiązany w takim stopniu, że jednostka nie odczuwałaby konieczności oszczędzania dóbr i usług za wyjątkiem potrzeby oszczędzania czasu:

„…człowiek musiałby oszczędzać czas, gdyby nie był nieśmiertelny, wiecznie młody ani obdarzony niezniszczalnym zdrowiem i energią.” Ludwig Von Mises, „Ludzkie działanie”

Poczucie nieśmiertelności byłoby więc koniecznym warunkiem dla możliwości odrzucenia analizy rzeczywistości w kategoriach „wcześniej” i „później”. Takie przekonanie człowieka o swojej nieśmiertelności i nieprzemijalności byłoby zapewnione przez bliski kontakt jednostki z absolutem, który nadawałby egzystencji wymiar transcendentny.

Jedzenie owoców z drzewa życia może być więc interpretowane jako możliwy do osiągnięcia stan świadomości, w którym analiza rzeczywistości w kategoriach „wcześniej” i „później” nie jest konieczna do osiągnięcia stanu satysfakcji. Natomiast zjedzenie owocu z drzewa poznania dobra i zła symbolizuje negatywną transformację stanu świadomości jednostki przez zlekceważenie koncepcji prawdy obiektywnej. Działanie jednostki w wymiarze prakseologicznym jest więc konsekwencją upadku człowieka a system wolnorynkowy, który polega na poświęcaniu się jednostki, podejmowaniu ryzyka i braniu na siebie odpowiedzialności może być interpretowany jako próba przełamania ograniczeń wynikających z relatywizmu. Jest to wysiłek dążący ku ponownej obiektywizacji rzeczywistości przez dzwiganie krzyża, nowego drzewa życia.